Nguồn cung đá, cát và đất san lấp chưa đáp ứng nhu cầu đang đặt ra thách thức lớn đối với tiến độ thi công các công trình trọng điểm. Bài toán không chỉ nằm ở việc bổ sung nguồn vật liệu mà còn đòi hỏi cơ chế điều phối, quản lý và khai thác hiệu quả hơn.
Vật liệu xây dựng là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng quyết định tiến độ và chi phí của các dự án hạ tầng, đô thị và nhà ở. Trong bối cảnh đầu tư công được đẩy mạnh, nhiều công trình giao thông quy mô lớn đồng loạt triển khai, nhu cầu đá, cát xây dựng và đất san lấp ngày càng gia tăng.
Tuy nhiên, khả năng cung ứng tại nhiều địa phương vẫn chưa theo kịp nhu cầu thực tế. Tình trạng thiếu hụt kéo dài không chỉ gây áp lực cho các dự án giao thông trọng điểm mà còn ảnh hưởng đến mặt bằng chi phí xây dựng và hiệu quả đầu tư của toàn thị trường bất động sản.
1. Bốn nhóm vật liệu xây dựng thông thường đều đối mặt nguy cơ thiếu hụt
Theo thông tin Bộ Xây dựng tổng hợp từ 34 địa phương, đến ngày 23/9/2026, nguồn cung của cả bốn nhóm vật liệu xây dựng thông thường đều thiếu so với nhu cầu.
Cụ thể, khối lượng thiếu hụt được ghi nhận gồm:
-
Đá xây dựng: khoảng 93,07 triệu m³.
-
Cát xây dựng: khoảng 112,055 triệu m³.
-
Cát san lấp: khoảng 165,31 triệu m³.
-
Đất san lấp: khoảng 355,842 triệu m³.
Đáng chú ý, áp lực nguồn cung được dự báo vẫn tiếp diễn trong giai đoạn 2027–2030. Theo số liệu trong dự thảo báo cáo của Bộ Xây dựng, nhu cầu còn thiếu ước tính khoảng 8,587 triệu m³ đá xây dựng, 434,999 triệu m³ cát xây dựng, 787,147 triệu m³ cát san lấp và 1.851,999 triệu m³ đất san lấp.
Trong đó, cát xây dựng, cát san lấp và đất san lấp là những nhóm vật liệu cần đặc biệt quan tâm khi nhiều dự án hạ tầng và đô thị bước vào giai đoạn triển khai với quy mô lớn.
Những con số này cho thấy thách thức về vật liệu không còn mang tính cục bộ ở một vài công trình, mà đã trở thành vấn đề cần được giải quyết ở quy mô liên vùng.
2. Nhiều dự án trọng điểm chịu áp lực lớn về nguồn cung
Tình trạng thiếu hụt thể hiện rõ tại các công trình, dự án quan trọng quốc gia và trọng điểm ngành giao thông vận tải.
Theo tổng hợp của Bộ Xây dựng, trong năm 2026, nhóm 55 dự án thuộc danh mục 124 dự án thành phần do Trung ương làm chủ đầu tư thiếu khoảng 10,284 triệu m³ đá xây dựng, 15,381 triệu m³ cát xây dựng, 13,083 triệu m³ cát san lấp và 8,689 triệu m³ đất san lấp.
Đối với các dự án trọng điểm do địa phương làm chủ đầu tư, khối lượng thiếu hụt tương ứng còn lớn hơn ở nhiều nhóm vật liệu, đặc biệt là đất san lấp.
Không chỉ các công trình giao thông quy mô lớn, những dự án xây dựng khác tại địa phương cũng chịu sức ép tương tự.
Khi vật liệu không được cung ứng đúng khối lượng và thời điểm, nhà thầu có thể phải điều chỉnh kế hoạch thi công, kéo dài thời gian triển khai hoặc phát sinh thêm chi phí vận chuyển và tổ chức công trường. Những yếu tố này tác động trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.
3. Vì sao nguồn cung chưa theo kịp nhu cầu?
Thiếu hụt vật liệu không đơn thuần xuất phát từ việc tài nguyên không đủ. Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, khó khăn còn nằm ở khả năng kết nối thông tin, quản lý nguồn cung và tổ chức khai thác.
Một số nguyên nhân đáng chú ý gồm:
Chênh lệch giữa nhu cầu và năng lực cung ứng: Nhu cầu vật liệu tăng nhanh khi nhiều dự án được triển khai cùng thời điểm, trong khi công suất khai thác và khả năng huy động tại từng địa phương còn hạn chế.
Thông tin nguồn cung chưa đồng bộ: Dữ liệu về trữ lượng, công suất khai thác, cam kết cung cấp và nhu cầu thực tế chưa được cập nhật đầy đủ, khiến công tác dự báo và điều phối gặp khó khăn.
Phụ thuộc nguồn vật liệu liên tỉnh: Không phải địa phương nào cũng có đủ nguồn tài nguyên đáp ứng nhu cầu xây dựng. Việc vận chuyển từ địa phương khác có thể phát sinh thêm chi phí và phụ thuộc vào điều kiện khai thác, vận tải.
Vướng mắc trong thủ tục khai thác khoáng sản: Sự chưa thống nhất về ranh giới, tọa độ, trữ lượng khoáng sản và hiện trạng sử dụng đất tại một số khu vực cũng gây khó khăn cho quá trình cấp phép thăm dò, khai thác và triển khai dự án liên quan.
Như vậy, để giải quyết bài toán thiếu vật liệu, cần đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về dữ liệu, quy hoạch, thủ tục và cơ chế phối hợp giữa các địa phương.
4. Điều phối liên tỉnh và hoàn thiện cơ chế quản lý nguồn vật liệu
Trước áp lực thiếu hụt, Chính phủ đã đặt ra yêu cầu tăng cường điều phối nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các tỉnh, thành phố nhằm phục vụ những công trình trọng điểm quốc gia.
Theo chỉ đạo tại Văn bản số 10933/VPCP-CN, các địa phương liên quan có trách nhiệm thực hiện phương án điều phối, hỗ trợ nguồn vật liệu theo Quyết định số 2800/QĐ-BCT của Bộ Công Thương.
Các địa phương đồng thời phải rà soát, cập nhật thông tin về nguồn cung và nhu cầu vật liệu, xác định rõ khả năng đáp ứng cũng như những khó khăn vượt thẩm quyền để báo cáo cơ quan chức năng.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương và Bộ Tư pháp được giao xây dựng, trình Chính phủ nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 193/2025/NĐ-CP, nhằm hoàn thiện quy định liên quan đến quản lý khoáng sản và vật liệu xây dựng.
Về dài hạn, việc rà soát quy hoạch khoáng sản, cập nhật dữ liệu tài nguyên và xác định rõ khu vực có khả năng khai thác sẽ góp phần nâng cao tính chủ động trong bảo đảm nguồn cung.
Đây là hướng đi cần thiết để chuyển từ cách xử lý thiếu hụt mang tính tình thế sang quản lý nguồn vật liệu dựa trên dữ liệu, quy hoạch và nhu cầu thực tế.
5. Thiếu hụt vật liệu có thể tạo áp lực lên chi phí phát triển bất động sản
Đối với lĩnh vực bất động sản, vật liệu xây dựng là thành phần quan trọng trong tổng chi phí đầu tư dự án. Khi nguồn cung khan hiếm, giá vật liệu và chi phí vận chuyển có thể biến động, làm gia tăng áp lực lên ngân sách xây dựng.
Tác động này có thể thể hiện ở nhiều khía cạnh:
-
Tiến độ dự án: Việc thiếu vật liệu đúng thời điểm có thể làm gián đoạn hoặc kéo dài quá trình thi công.
-
Chi phí đầu tư: Giá vật liệu và chi phí vận chuyển tăng có thể làm thay đổi tổng mức đầu tư, ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính.
-
Kế hoạch kinh doanh: Tiến độ xây dựng chậm có thể kéo theo việc điều chỉnh kế hoạch bàn giao, khai thác và thu hồi vốn.
-
Nguồn cung thị trường: Nếu nhiều dự án cùng bị ảnh hưởng, thời gian đưa sản phẩm mới ra thị trường có thể kéo dài.
Dù mức độ tác động còn phụ thuộc vào vị trí, quy mô và cơ cấu vật liệu của từng dự án, việc chủ động dự báo nguồn cung và kiểm soát chi phí đầu vào sẽ ngày càng quan trọng đối với các doanh nghiệp phát triển bất động sản.
Góc nhìn CONIC: Chủ động nguồn lực để bảo đảm hiệu quả phát triển dự án
Trong bối cảnh thị trường xây dựng đối mặt với áp lực về nguồn cung vật liệu, năng lực triển khai dự án không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn và quỹ đất mà còn gắn liền với khả năng quản trị chuỗi cung ứng, kiểm soát chi phí và tổ chức thi công.
Một kế hoạch phát triển dự án hiệu quả cần tính đến biến động của giá vật liệu, khả năng cung ứng tại khu vực triển khai và tiến độ thực tế của các hạng mục xây dựng. Việc phối hợp chặt chẽ giữa chủ đầu tư, nhà thầu và các đơn vị cung ứng cũng góp phần hạn chế rủi ro phát sinh.
Về phía thị trường, cơ chế điều phối vật liệu liên tỉnh, quy hoạch khai thác hợp lý và minh bạch thông tin nguồn cung sẽ là những yếu tố quan trọng giúp ổn định hoạt động xây dựng trong dài hạn.
Với lĩnh vực bất động sản, phát triển bền vững không chỉ nằm ở quy hoạch và chất lượng sản phẩm mà còn ở khả năng kiểm soát tốt các nguồn lực đầu vào, bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư.
CONIC hướng đến giá trị phát triển bền vững trên nền tảng Uy tín – Tốc độ – Hiệu quả, trong đó việc chủ động quản trị nguồn lực và kiểm soát chất lượng triển khai luôn là những yếu tố quan trọng đối với mỗi dự án.