Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng, với mục tiêu khởi công vào tháng 12/2027.

Đây không chỉ là một dự án giao thông quy mô lớn mà còn được kỳ vọng tạo ra những thay đổi dài hạn về kết nối vùng, phân bổ dân cư, phát triển đô thị và thị trường bất động sản dọc hành lang Bắc – Nam.

Theo Bộ Xây dựng, dự án có chiều dài khoảng 1.541 km, kết nối Hà Nội với TP.HCM, đi qua địa phận 15 tỉnh, thành phố. Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, tương đương 67,34 tỷ USD, thời gian thực hiện dự kiến từ năm 2025 đến 2035.

Mục tiêu khởi công tháng 12/2027

Hiện dự án đang trong quá trình lựa chọn đơn vị tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi.

Ngày 21/8/2026, chủ đầu tư đã phát hành hồ sơ yêu cầu đối với một liên danh tư vấn nước ngoài và 5 đơn vị tư vấn trong nước. Đến ngày 25/9, liên danh tư vấn nước ngoài đã nộp hồ sơ đề xuất.

Tuy nhiên, việc lựa chọn tư vấn không thể hoàn thành trong quý III/2026 như kế hoạch trước đó. Bộ Xây dựng đang đặt mục tiêu hoàn thành công tác này trong quý IV/2026, qua đó tạo cơ sở tiếp tục các bước chuẩn bị dự án.

Trên cơ sở tiến độ hiện nay, Bộ Xây dựng đặt mục tiêu nỗ lực khởi công dự án vào tháng 12/2027.

Đây là mốc tiến độ quan trọng, bởi dự án có quy mô đặc biệt lớn và liên quan đến nhiều công việc song song như khảo sát, thiết kế, lập báo cáo khả thi, giải phóng mặt bằng, tái định cư, chuẩn bị nguồn vốn và lựa chọn nhà thầu.

Giải phóng mặt bằng được tách thành các dự án độc lập

Một điểm đáng chú ý trong quá trình chuẩn bị dự án là công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được tách thành các dự án độc lập để các địa phương chủ động triển khai.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, các tỉnh, thành phố có tuyến đường sắt đi qua đang triển khai các công việc liên quan đến giải phóng mặt bằng và xây dựng khu tái định cư.

Theo tiến độ được phê duyệt, công tác lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi và khởi công được thực hiện trong giai đoạn từ quý IV/2026 đến quý IV/2028; công tác giải phóng mặt bằng được đặt mục tiêu hoàn thành trong quý IV/2028.

Việc chuẩn bị mặt bằng từ sớm có ý nghĩa quan trọng đối với một dự án có chiều dài hơn 1.500 km, bởi đây là một trong những yếu tố có thể quyết định khả năng triển khai đồng bộ toàn tuyến.

Không chỉ là một tuyến đường sắt

Điểm đáng chú ý nhất của dự án nằm ở tác động vượt ra ngoài lĩnh vực giao thông.

Một tuyến đường sắt tốc độ cao khi hình thành sẽ tạo ra một hành lang kết nối mới giữa các trung tâm kinh tế lớn.

Các đô thị nằm trên tuyến có thể tiếp cận thuận lợi hơn với các trung tâm việc làm, dịch vụ, giáo dục, du lịch và logistics.

Điều này có thể thúc đẩy quá trình phân bổ lại dân cư và hoạt động kinh tế, đồng thời tạo thêm dư địa cho các đô thị vệ tinh và những khu vực có lợi thế kết nối.

Đặc biệt, các nhà ga không đơn thuần là điểm đón trả khách. Nếu được quy hoạch đồng bộ, khu vực xung quanh nhà ga có thể trở thành những hạt nhân phát triển đô thị mới.

Nhà ga có thể trở thành những “cực” phát triển mới

Một trong những hướng phát triển đáng chú ý là kết hợp đường sắt tốc độ cao với mô hình TOD – phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.

Theo thông tin được VOV dẫn lại, các nhà ga lớn như Ngọc Hồi tại Hà Nội và Thủ Thiêm tại TP.HCM được định hướng ưu tiên triển khai sớm, dự kiến vào cuối năm 2027 – đầu năm 2028, nhằm phù hợp với tiến độ các dự án đường sắt đô thị và tạo điều kiện nghiên cứu phát triển TOD.

Nếu được triển khai hiệu quả, khu vực quanh nhà ga có thể hình thành hệ sinh thái gồm:

• Nhà ở và khu đô thị;
• Văn phòng, thương mại và dịch vụ;
• Khách sạn, du lịch;
• Không gian công cộng;
• Hệ thống giao thông kết nối;
• Các trung tâm logistics và dịch vụ hỗ trợ.

Khi đó, giá trị của đường sắt không chỉ nằm ở khả năng rút ngắn thời gian di chuyển mà còn ở khả năng tạo ra những không gian phát triển mới.

Hạ tầng giao thông và bất động sản sẽ ngày càng gắn kết

Với bất động sản, tác động của đường sắt tốc độ cao cần được nhìn theo hướng dài hạn.

Hạ tầng mới có thể làm thay đổi cách doanh nghiệp và người dân đánh giá một khu vực. Những nơi trước đây bị hạn chế bởi khoảng cách có thể trở nên hấp dẫn hơn khi khả năng tiếp cận các trung tâm kinh tế được cải thiện.

Tuy nhiên, không phải khu vực nào có đường sắt đi qua cũng tự động trở thành điểm nóng bất động sản.

Giá trị thực tế còn phụ thuộc vào quy hoạch, khả năng kết nối từ nhà ga đến khu dân cư, hạ tầng đô thị, dịch vụ, việc làm và năng lực phát triển kinh tế của từng địa phương.

Do đó, bài toán quan trọng không phải chỉ là xây dựng nhà ga, mà là xây dựng hệ sinh thái đô thị xung quanh nhà ga.

Cần chuẩn bị cả nguồn lực con người

Bên cạnh hạ tầng, dự án còn đặt ra yêu cầu lớn về nguồn nhân lực.

Bộ Xây dựng yêu cầu rà soát nhu cầu đào tạo theo từng trình độ và ngành nghề, vừa đáp ứng quá trình xây dựng, vừa bảo đảm nguồn nhân lực phục vụ vận hành đường sắt sau này, tránh đào tạo dàn trải dẫn đến dư thừa.

Điều này cho thấy đường sắt tốc độ cao không chỉ là câu chuyện về vốn, công nghệ và hạ tầng, mà còn là câu chuyện về năng lực vận hành và hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ.

Nếu tận dụng tốt, dự án có thể tạo động lực phát triển cho các lĩnh vực cơ khí, điện – điện tử, vật liệu, công nghiệp hỗ trợ, logistics và dịch vụ kỹ thuật trong nước.

Góc nhìn CONIC: Hạ tầng mới không chỉ rút ngắn khoảng cách, mà mở rộng không gian phát triển

Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam có thể được nhìn nhận như một trục xương sống mới của không gian kinh tế Việt Nam.

Khi kết nối giữa các đô thị được rút ngắn, khoảng cách địa lý dần trở thành yếu tố ít quyết định hơn. Khi đó, lợi thế cạnh tranh của một khu vực sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào hạ tầng, quy hoạch, chất lượng đô thị, nguồn nhân lực và khả năng tạo ra hoạt động kinh tế.

Đối với bất động sản, điều này mở ra một cách tiếp cận mới:

Hạ tầng tạo kết nối. Nhà ga tạo điểm tập trung. TOD tạo không gian. Doanh nghiệp tạo sản phẩm. Và hoạt động kinh tế tạo ra giá trị thực cho đô thị.

Vì vậy, tác động lớn nhất của đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam có thể không nằm ở những công trình đường ray hay nhà ga riêng lẻ, mà nằm ở khả năng tái cấu trúc không gian phát triển dọc toàn tuyến.

Nếu các dự án hạ tầng được triển khai đồng bộ với quy hoạch đô thị, TOD, nhà ở, dịch vụ và logistics, tuyến đường sắt này có thể trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy liên kết vùng và mở rộng không gian phát triển của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.